Rzeczpospolita Polska

Za miedzą. Monitoring losów zawodowych absolwentów za granicą – doświadczenia Niemiec, Wielkiej Brytanii i Włoch.





Badanie losów zawodowych absolwentów szkół wyższych uznawane jest za priorytet w podwyższaniu jakości kształcenia. Obowiązek dostosowywania oferty edukacyjnej do wymogów współczesnego rynku pracy wynika z „Prawa o szkolnictwie wyższym”, które nakłada na uczelnie obowiązek śledzenia karier zawodowych osób, które ukończyły studia. Nie jest to jednak łatwe, ponieważ jednym z głównych problemów, przed jakim stają instytucje, którym powierzono zadanie, jest brak wypracowanego standardu dotyczącego zbierania informacji. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie wskazało wzorcowej ankiety, nie ma wytycznych, jakie zagadnienia w badaniu poruszać, brak podpowiedzi, o co absolwentów pytać. Uczelnie zatem, wykorzystując wcześniejsze doświadczenia – o ile je mają – przygotowują własne zestawy narzędzi. Skutkiem tego jest poszukiwanie w karierach zawodowych absolwentów różnych aspektów związanych z profilem ukończonej uczelni, a takich wyników nie da się zestawić, trudno także wyciągnąć wnioski, które przyniosłyby korzyść dla polskiego szkolnictwa wyższego.

Monitoring losów zawodowych absolwentów nie jest jednak niczym nowym. W takich krajach, jak Niemcy, Włochy czy Wielka Brytania badania prowadzone są od wielu lat. Bogate doświadczenia w realizacji tego zadania powinny stać się punktem odniesienia dla monitoringu krajowego. Warto zatem przyjrzeć się wypracowanym metodom, by nie wywarzać otwartych drzwi.


abs_16

fot. Tomasz Lewandowski


Kto zaczął?

Jako pierwsze badanie losów absolwentów przeprowadziły Niemcy. W 1989 roku Hochschule Informations System GmbH zrealizowała projekt dotyczący analizy kształcenia ustawicznego i karier zawodowych byłych studentów. Ścieżkami kariery absolwentów zainteresowały się następnie Wielka Brytania oraz Włochy. W roku 1994 zostały uruchomione dwa pilotażowe badania: brytyjskie Destinations of Leavers from Higher Education i włoskie Profilo dei laureati. Warto zatem, planując badania w Polsce, przyjąć perspektywę krajów prowadzących monitoring najdłużej.


Po sąsiedzku

Obecnie monitoringiem losów zawodowych absolwentów niemieckich uczelni, na poziomie ogólnokrajowym, zajmują się dwie instytucje: wymieniona HIS GmbH oraz INCHER-Kassel. Część uczelni prowadzi także badania własne. Sponsorem projektów o zasięgu ogólnokrajowym jest Federalne Ministerstwo Edukacji i Badań Naukowych, a wyniki analiz wykorzystuje się do ewaluacji programu studiów oraz udoskonalenia ich harmonogramów. W badaniu losów zawodowych absolwentów funkcję narzędzia badawczego pełni kwestionariusz ankiety. Najczęściej wykorzystuje się do tego celu ankietę on-line, a największe badanie HIS ma charakter panelowy – przeprowadzone jest w trzech falach, po roku, trzech i dziesięciu latach od ukończenia studiów.

Wśród doświadczeń niemieckich uwagę zwraca przede wszystkim duży zasięg badań – ankiety HIS obejmują 400 kierunków na 240 uniwersytetach, co stanowi 80% absolwentów niemieckich szkół wyższych. Słabą stroną monitoringu jest małe zaangażowanie pracodawców, co z kolei wpływa na niewielkie przywiązanie absolwentów do kolejnych badań w panelu. Stopa zwrotu w przypadku niemieckiego badania HIS wynosi zaledwie 30%.


abs_12

fot. Tomasz Lewandowski


Płacę, więc poświęcam więcej uwagi

Analizami ścieżek karier absolwentów szkół wyższych w Wielkiej Brytanii zajmują się dwie komercyjne instytucje – The Higher Education Statistics Agency (HESA) oraz High Fliers Reasearch (HFR). Fundusze na realizację projektów pochodzą z budżetów szkół wyższych, a sponsorzy badania mogą umieszczać w kwestionariuszu dodatkowe pytania. Warto dodać, że w monitoringu pod uwagę bierze się również absolwentów studiów doktoranckich. Badania mają charakter panelowy: przeprowadzane są w dwóch falach, po sześciu miesiącach i trzech latach od ukończenia studiów. Wysoka stopa zwrotu ankiet, wynosząca około 80%, wynika przede wszystkim z faktu, że obok przeprowadzanej ankiety on-line, Brytyjczycy korzystają także z ankiet wysyłanych pocztą oraz rozmów telefonicznych. Wybór absolwentów do badania, jego weryfikację, ułatwiają numery identyfikacyjne, odpowiedniki polskich numerów indeksów.




80 na 80

Analizując doświadczenia państw prowadzących monitoring absolwentów najdłużej, modelowym przykładem badań może być projekt realizowany we Włoszech. Powołane w roku 1994 konsorcjum AlmaLauera, mające na celu ułatwianie absolwentom wejście na rynek pracy, opracowało innowacyjny sposób na utrzymywanie kontaktu z absolwentem. Pracownicy Obserwatorium Statystycznego na Uniwersytecie w Bolonii stworzyli platformę internetową. Zawiera ona aktualizowane na bieżąco profile zawodowe absolwentów, które mogą przeglądać pracodawcy. Korzyści dla uczestników projektu motywują do aktywnego uczestnictwa w projekcie, nawet w długim horyzoncie czasowym.

Prowadzone we Włoszech badania mają charakter panelowy – ankietyzacja odbywa się w trzech falach, po roku, a potem po trzech i pięciu latach od ukończeniu studiów. Ankieta dostępna jest on-line, przeprowadzane są także ankiety telefoniczne. Badanie obejmuje absolwentów studiów licencjackich, magisterskich i doktoranckich. Ciekawie prezentuje się także rozwiązanie kwestii finansowania badań – środki na realizację systemu monitorowania karier absolwentów pochodzą z trzech źródeł: 40% wydatków ponoszą szkoły wyższe, 25% kosztów pokrywa Ministerstwo Edukacji, Szkolnictwa Wyższego i Badań Naukowych, a pozostałe środki pochodzą od pracodawców.

Włoskie badanie realizowane przez konsorcjum AlmaLauera, obejmuje monitoringiem 80% wszystkich absolwentów włoskich uczelni, a stopa zwrotu ankiet wynosi ponad 80%.


Mądrość córką doświadczenia

Na to, że doświadczenie jest matką mądrości, wskazywał już Leonardo da Vinci, a doświadczenia państw prowadzących badania losów zawodowych absolwentów mówią, że rozwiązaniem optymalnym jest prowadzenie tego zadania przez podmiot zewnętrzny, ogólnokrajowy. Takie podejście unifikuje cały proces zbierania danych, ułatwia porównywanie wyników poszczególnych uczelni wyższych. Co więcej, ze względu na powszechność takiego rozwiązania, zmniejsza się problem dostępności do respondentów.

Kolejnym istotnym wskazaniem, możliwym do aplikacji w polskich realiach, jest włączenie w proces monitoringu pracodawców. Stworzenie korzyści dla obu stron procesu, dla pracodawców oznaczającego szybki dostęp do bazy absolwentów, a dla absolwentów ułatwienie w docieraniu do pracodawców, stwarza korzystne warunki do realizacji celu nadrzędnego, jakim jest skuteczna realizacja monitorowania losów zawodowych absolwentów.


abs_iksig_48

fot. Tomasz Lewandowski


Na przykładzie doświadczeń związanych z monitoringiem losów zawodowych absolwentów należy zauważyć również zależność czasu prowadzonych działań i stopy zwrotu ankiet – im dłużej prowadzony jest projekt tym większą stopę zwrotu uzyskuje prowadząca go organizacja. Ważne jest także promowanie projektu nie tylko wśród studentów ostatnich lat studiów, ale także wśród tych, którzy dopiero rozpoczynają edukację na wyższej uczelni.

Ostatnim, jednak bardzo ważnym elementem badania, jest ułatwienie respondentom dostępu do ankiety – i to z wykorzystaniem różnych mediów. Badanie ma szansę na powodzenie, jeśli absolwenci otrzymają ankiety z pytaniami w formie elektronicznej, ale również – w przypadku braku odpowiedzi na zaproszenie wysłane pocztą elektroniczną – jako ankieta telefoniczna. Warto także rozważyć zaproszenie do udziału w badaniu wysłane tradycyjną pocztą.


Do biegu, gotowi, start!

Wiele mówi się o braku przystosowania programów kształcenia do rynku pracy. Trendy, dynamika zmian, stawiają uczelnie w trudnej sytuacji. Można mieć jednak nadzieję, że losy absolwentów, ich ścieżki kariery, wskażą właściwą drogę rozwoju uczelni wyższych.


monitoring