Rzeczpospolita Polska

O działalności gospodarczej


 

Działania wymagane dla podjęcia działalności gospodarczej

  • wybór formy prowadzenia działalności gospodarczej,
  • rejestracja przedsiębiorcy w Krajowym Rejestrze Przedsiębiorców (zgłoszenie do ewidencji działalności gospodarczej),
  • uzyskanie REGON,
  • uzyskanie NIP,
  • zgłoszenie w ZUS,
  • wykonanie pieczątki,
  • założenie rachunku bankowego

 


 

Formy prowadzenia działalności dostępne w naszym systemie

Kto może być przedsiębiorcą?

Przedsiębiorcą może być:

  • osoba fizyczna,
  • osoba prawna,
  • spółka prawa handlowego niemająca osobowości prawnej.

Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Spółkami prawa handlowego niemającymi osobowości prawnej są spółki jawne, spółki partnerskie, spółki komandytowe i spółki komandytowo-akcyjne przewidziane w Kodeksie spółek handlowych. Należy zwrócić uwagę, że wykaz podmiotów, będących przedsiębiorcami, odnaleźć można także w przepisach o krajowym rejestrze sądowym. Obowiązek uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców dotyczy bowiem:

  • osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą,
  • spółek jawnych,
  • spółek partnerskich,
  • spółek komandytowych,
  • spółek komandytowo-akcyjnych,
  • spółek z ograniczoną odpowiedzialnością,
  • spółek akcyjnych,
  • spółdzielni,
  • przedsiębiorstw państwowych,
  • jednostek badawczo-rozwojowych,
  • przedsiębiorców określonych w przepisach o zasadach prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne,
  • towarzystw ubezpieczeń wzajemnych,
  • innych osób prawnych, jeżeli prowadzą działalność gospodarczą i podlegają obowiązkowi wpisu do rejestru,
  • oddziałów przedsiębiorców zagranicznych działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
  • głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń.

Podstawa prawna: art. 36 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 769, z 1998 r. Nr 155, poz. 1015, z 2000 r. Nr 60, poz. 702, Nr 84, poz. 948 i Nr 114, poz. 1193).

Poniżej przedstawione zostały szczegółowo dwie popularne formy prowadzenia działalności gospodarczej. Wśród przedsiębiorców najwięcej jest osób fizycznych. Wśród przedsiębiorców będących osobami prawnymi najwięcej jest spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Należy zwrócić uwagę, że od dnia 1 stycznia 2001 r. atrakcyjność prowadzenia działalności w formie spółki cywilnej spadła. Spółka cywilna nie może być przedsiębiorcą, ponieważ przedsiębiorcami są jej wspólnicy. Być może atrakcyjną alternatywą dla spółki cywilnej będzie spółka jawna przewidziana w przepisach kodeksu spółek handlowych.

  • Osoba fizyczna
    – Pojęcie osoby fizycznej odpowiada używanemu w języku potocznym pojęciu człowieka. Definicję osoby fizycznej należy wywodzić z przepisów kodeksu cywilnego. Elementem istotnym dla oceny, czy osoba fizyczna może być przedsiębiorcą, jest zdolność do czynności prawnych tej osoby. Przedsiębiorcami co do zasady zostają osoby fizyczne pełnoletnie, które nie zostały ograniczone w swojej zdolności do czynności prawnych.
  • Osoba prawna
    – Osobami prawnymi jest Skarb Państwa oraz te jednostki organizacyjne, które w odpowiednich przepisach określone zostały jako osoby prawne. Osobowość prawna może być związana z określoną kategorią podmiotów (np. spółki kapitałowe, przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, fundacje, stowarzyszenia, fundusze inwestycyjne) lub z indywidualnie określonymi podmiotami (np. Narodowy Bank Polski, Polska Akademia Nauk, Agencja Techniki i Technologii). Powstanie, ustrój i ustanie osób prawnych określają właściwe przepisy (np. Kodeks spółek handlowych – w odniesieniu do spółek kapitałowych, ustawa o przedsiębiorstwach państwowych – w odniesieniu do przedsiębiorstw państwowych, Prawo spółdzielcze – w odniesieniu do spółdzielni). Organizacja i sposób działania osoby prawnej może być ponadto regulowana przez statut tej osoby prawnej. Jednostka organizacyjna uzyskuje osobowość prawną z chwilą jej wpisania do właściwego rejestru, chyba, że co innego wynika z właściwych przepisów. Podejmujący działalność gospodarczą mogą w zasadzie swobodnie podejmować decyzję, w jakiej formie organizacyjnej ma być ona prowadzona. Należy jednak pamiętać, że niekiedy przepisy wymagają, aby określona działalność gospodarcza była prowadzona w określonej formie prawnej (np. banki tworzone są w formie spółek akcyjnych).

 


 

Wpis do rejestru przedsiębiorców (zgłoszenie do ewidencji działalności gospodarczej)

Wszyscy przedsiębiorcy zobowiązani są zarejestrować się w rejestrze przedsiębiorców, prowadzonym przez sądy.

Zgłoszenie do ewidencji działalności gospodarczej

Uzyskanie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej jest pierwszym krokiem na drodze dopełnienia wszelkich formalności związanych z utworzeniem własnego przedsiębiorstwa. Wybór terminu zgłoszenia zależy od samego zainteresowanego. Organem ewidencyjnym jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta.

W celu dokonania zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej przedsiębiorca (lub jego pełnomocnik) powinien się osobiście udać do tego urzędu, na którego obszarze ma być prowadzona działalność. Może jednak zdarzyć się, że urząd, na którego obszarze ma być prowadzona działalność, odmówi dokonania wpisu do ewidencji, informując, że należy dokonać zgłoszenia w urzędzie miejsca zamieszkania. Odmowa dokonania wpisu powinna nastąpić w drodze decyzji, która podlega zaskarżeniu do samorządowego kolegium odwoławczego.

Alternatywą dla zgłaszającego jest zgłoszenie w urzędzie miejsca zamieszkania. W każdej gminie powinien być jeden taki gminny rejestr przedsiębiorców. Ustalenie adresu nie powinno nastręczać problemów (w braku innego źródła informacji – książka telefoniczna).

Wykonanie obowiązków związanych z ewidencjonowaniem składa się z trzech etapów:

  • zgłoszenie zamiaru prowadzenia działalności – przedsiębiorca,
  • zarejestrowanie działalności gospodarczej zgodnie ze zgłoszeniem – urząd,
  • wydanie zaświadczenia o wpisie do ewidencji – urząd.

Zgłoszenie zamiaru prowadzenia działalności

Przedsiębiorca składa organowi ewidencyjnemu zgłoszenie, które powinno zawierać:

  • oznaczenie przedsiębiorcy,
  • oznaczenie miejsca zamieszkania i adresu przedsiębiorcy, a jeżeli stale wykonuje działalność poza miejscem zamieszkania – również wskazanie siedziby i adresu zakładu głównego, oddziału lub innego miejsca wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej,
  • określenie przedmiotu wykonywanej działalności gospodarczej,
  • wskazanie daty rozpoczęcia działalności gospodarczej.

Do zgłoszenia należy dołączyć dokument potwierdzający tytuł prawny przedsiębiorcy do lokalu (nieruchomości) stałego miejsca wykonywania działalności. Brak jest ujednoliconego formularza zgłoszeniowego. Poszczególne gminy opracowują własne formularze. Przykładowy wypełniony formularz stanowi załącznik nr 1 do niniejszego przewodnika. Należy zwrócić uwagę na zakres działalności, który powinien być podany w formularzu. Określenie zakresu działalności powinno być konkretne. Zgłoszenie zawierające w rubryce zakres działalności zbyt ogólne sformułowanie, np. "prowadzenie wszelkiej działalności produkcyjnej, handlowej oraz usługowej, także import i eksport, o ile nie wymaga uzyskania koncesji lub zezwolenia" nie powinno być przyjęte przez urzędnika.

Zarejestrowanie działalności gospodarczej

Organ ewidencyjny dokonuje wpisu zgodnie ze zgłoszeniem lub wydaje, w formie decyzji administracyjnej, odmowę wpisu do ewidencji jeżeli:

  • zgłoszenie dotyczy działalności gospodarczej nie objętej przepisami Prawa działalności gospodarczej,
  • zgłoszenie zawiera braki formalne, które mimo wezwania nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie,
  • prawomocnie orzeczono zakaz wykonywania określonej w zgłoszeniu działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę.

Decyzja o odmowie wpisu może zostać uchylona w postępowaniu odwoławczym, prowadzonym stosownie do postanowień kodeksu postępowania administracyjnego.

Wydanie zaświadczenia o wpisie do ewidencji

Organ ewidencyjny doręcza z urzędu przedsiębiorcy zaświadczenie o wpisie do ewidencji nie później niż w terminie 14 dni od dnia zgłoszenia. Kopię tego zaświadczenia urząd przekazuje do właściwego Urzędu Skarbowego, jednostki organizacyjnej ZUS oraz Urzędu Statystycznego. Przekazanie tej informacji nie zwalnia jednak przedsiębiorcy z poniżej opisanych obowiązków rejestracyjnych w tych instytucjach.

Wpis do rejestru przedsiębiorców

Obowiązek ten dotyczy wszystkich przedsiębiorców, w tym przedsiębiorców, będących osobami fizycznymi. Wniosek o wpis do rejestru przedsiębiorców, będzie składany przez tych przedsiębiorców do organu ewidencyjnego lub sądu prowadzącego rejestr sądowy. Rejestr prowadzą w systemie informatycznym sądy, zwane sądami rejestrowymi. Informacji na temat tego, do którego sądu należy się zgłosić, a także jakie są opłaty z tego tytułu, powinna udzielić gmina. W gminie także można zapoznać się z treścią Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), aby ustalić, jaki numer posiada zgodnie z tą klasyfikacją wykonywana działalność gospodarcza. Numer ten należy wpisać do formularza wniosku.

Wniosek musi być sporządzony na specjalnym urzędowym formularzu. Gmina zajmuje się także rozprowadzaniem urzędowych formularzy wniosków, umożliwiających rejestrację osób fizycznych i spółek jawnych.

Wniosek osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą

Wniosek o rejestrację osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą oznaczony jest jako KRS-W 11. We wniosku tym należy podać m.in.:

  • dane dotyczące przedsiębiorcy (w tym numer PESEL),
  • nazwę pod którą prowadzona jest działalność gospodarcza,
  • dane o wcześniejszej rejestracji przedsiębiorcy,
  • informacje o prowadzeniu działalności z innymi podmiotami na podstawie umowy spółki cywilnej,
  • informacje o osobie pozostającej w związku małżeńskim,
  • informacje o ograniczonej zdolności do czynności prawnych,
  • siedzibę i adres siedziby przedsiębiorcy (zakładu głównego),
  • przedmiot działalności przedsiębiorcy według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).

 


 

Zgłoszenie w Urzędzie Statystycznym

Przedsiębiorcy są zobowiązani do posiadania numeru identyfikacyjnego krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej i posługiwania się nim przy przekazywaniu informacji wykorzystywanych dla celów statystycznych. Krajowy rejestr urzędowy podmiotów gospodarki narodowej obejmuje osoby prawne, jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą oraz ich jednostki lokalne. Jest on prowadzony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sposób zinformatyzowany i nosi skróconą nazwę REGON.

Czynności wymagane do uzyskania REGON-u

Zgłoszenia w Urzędzie Statystycznym należy dokonać w ciągu 14 dni od dnia otrzymania postanowienia o wpisie do rejestru przedsiębiorców.

W celu uzyskania numeru REGON przedsiębiorca powinien osobiście lub przez pełnomocnika zgłosić się do Urzędu Statystycznego właściwego z uwagi na miejsce prowadzenia działalności. W każdym województwie jest co najmniej jeden taki urząd. Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą składają wniosek w Urzędzie Statystycznym (lub jego oddziale) działającym w województwie, na którego terenie osoba fizyczna ma miejsce zamieszkania. Pozostali przedsiębiorcy wniosek w Urzędzie Statystycznym (lub jego oddziale) działającym w województwie, na którego terenie mają siedzibę. Urzędy Statystyczne udostępniają w swoich siedzibach druki wniosków i przyjmują wnioski o wpis do rejestru podmiotów od przedsiębiorców mających siedzibę lub miejsce zamieszkania w województwie, na którego terenie działają. Urzędy Statystyczne wydają podmiotom wpisanym do rejestru podmiotów zaświadczenia o nadanych im i ich jednostkom lokalnym numerach identyfikacyjnych REGON.

 


 

Zgłoszenie w Urzędzie Skarbowym

Przedsiębiorcy, będący z punktu widzenia przepisów podatkowych podatnikami, podlegają obowiązkowi ewidencyjnemu oraz otrzymują numer identyfikacji podatkowej NIP. Ewidencji dokonują organy podatkowe. Podatnicy zobowiązani są do dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego odpowiadającego szczególnym wymaganiom określonym w ustawie. Przedsiębiorca będący podatnikiem, jest obowiązany wyznaczyć osoby, do których obowiązków należy obliczanie i pobieranie podatków oraz terminowe wpłacanie organowi podatkowemu pobranych kwot, oraz zgłosić imiona, nazwiska i adresy tych osób.

Czynności wymagane do rejestracji w Urzędzie Skarbowym

W celu rejestracji należy złożyć następujące dokumenty (kserokopie):

  • osoby fizyczne
    – wypełniony formularz NIP – 1,
    – wypis z ewidencji działalności gospodarczej (od 1 stycznia 2002 r. – z rejestru przedsiębiorców),
    – REGON,
    – umowę rachunku bankowego.
  • spółki akcyjne, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
    – wypełniony formularz NIP -2,
    – REGON,
    – akt notarialny o założeniu spółki,
    – postanowienie sądu rejestrowego o zarejestrowaniu spółki,
    – wypis z rejestru handlowego,
    – umowę rachunku bankowego,
    – umowę najmu lokalu.

 


 

Zgłoszenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych

Osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym i są zobowiązane samodzielnie i bezpośrednio dokonać zgłoszenia do ubezpieczeń. Termin: 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczenia. Zgłoszenie adresuje się do jednostki organizacyjnej ZUS właściwej z uwagi na siedzibę, miejsce prowadzenia działalności gospodarczej. Pracownicy, zatrudnieni przez przedsiębiorcę, muszą być zgłoszeni do ubezpieczenia.

 


 

Wykonanie pieczątki

Ponieważ niniejszy przewodnik ma posiadać walory praktyczne, zatem wskazać należy na potrzebę wykonania pieczątki. Wprawdzie obowiązek posiadania pieczątki nie wynika z żadnych przepisów prawa, jednak wykonanie pieczątki może się okazać niezbędne w trakcie załatwiania formalności, związanych z założeniem własnej firmy. Wszelkie dotychczas omówione etapy postępowań rejestracyjnych mogą być dokonane bez korzystania z pieczątki. Natomiast w praktyce banków, związanej z założeniem przez firmę rachunku bankowego, brak pieczątki może okazać się przeszkodą nie do pokonania. Zakłady wykonujące pieczątki są liczne i nie domagają się z reguły przedstawienia dokumentów potwierdzających treści, które mają być umieszczone na pieczątce. Dla pewności lepiej wziąć ze sobą do zakładu pieczątkarskiego dokumenty firmy, przede wszystkim w tym celu, żeby treść pieczątki nie zawierała błędów, a w przypadku sporządzenia błędnej pieczątki, aby zakład zobowiązany był do usunięcia zauważonych błędów.

 


 

Założenie rachunku bankowego

Założenie rachunku bankowego oznacza konieczność podpisania umowy z bankiem. Bank żąda z reguły przedstawienia oryginałów oraz sporządzenia kopii wszelkich możliwych dokumentów uzyskanych w trakcie rejestracji firmy (lepiej zabrać ze sobą pieczątkę). Należy szczegółowo zapoznać się z treścią umowy. Jeżeli umowa odsyła do innych dokumentów, takich jak regulaminy, ogólne warunki, uchwały organów banku, itp. należy zażądać udostępnienia tych dokumentów oraz zapoznać się również z ich treścią. W razie wątpliwości należy poprosić urzędnika bankowego o wyjaśnienia, a jeśli to nie wystarczy porozumieć się z prawnikiem. Załącznikiem do umowy rachunku bankowego będzie karta wzorów podpisów osób upoważnionych do dysponowania rachunkiem (należy mieć przy sobie pieczątkę). Osoby te mogą skreślić podpisy w obecności urzędnika bankowego.

Kilka praktycznych uwag o wyborze banku.

Banki mogą pobierać opłaty za:

  • założenie rachunku,
  • wystawienie książeczki czekowej,
  • prowadzenie rachunku,
  • dokonywanie przelewów,
  • dokonywanie wpłat gotówkowych
    oraz za inne usługi świadczone klientowi.

Środki zgromadzone na rachunku firmy mogą być oprocentowane, ale niektóre banki umawiają się, że środki nie są oprocentowane. Przy dokonywaniu wyboru banku należy również brać pod uwagę ryzyko jego upadłości. Korzystanie z rachunku bankowego może łączyć się także z uprawnieniem do kredytu lub salda debetowego na podstawie odrębnych umów. Z powyższych, i wielu innych, względów należy porównać oferty banków. Są one bardzo zróżnicowane oraz często się zmieniają. Niektóre z dzienników ogólnopolskich publikują okresowo informacje umożliwiające porównanie ofert. Oczywiście jednym z podstawowych kryteriów, oprócz zagadnień ekonomicznych, powinna być dostępność banku, jego bliskość i wygoda w zakresie obsługi klienta.

 


 

Podejmowanie działalności przez przedsiębiorców polskich w krajach Unii Europejskiej

W Unii Europejskiej obowiązuje wolność zakładania przedsiębiorstw oraz swobodny przepływ usług. Zakazana jest jakakolwiek dyskryminacja wynikająca z narodowości przedsiębiorcy. Przedsiębiorca, który pragnie założyć przedsiębiorstwo w innym państwie niż jego własne, może być poddany jedynie takim ograniczeniom, jakie dotyczą obywateli tego państwa.

 

 

Opracowała: dr inż. Anna Ogły
RCDRRiOW we Wrocławiu
w oparciu o materiały z www.mgpips.gov.pl